Mae maethu yn dechrau gartref, ond mae’r ysgol yn rhan bwysig o ddatblygiad plentyn. Mae’r diwrnod ysgol yn rhan fawr o’i fywyd, felly mae angen i ofalwyr maeth a staff yr ysgol weithio fel tîm.
P’un a ydych chi’n ofalwr maeth sydd angen gwybod y ffyrdd gorau o gefnogi plentyn yn yr ysgol neu’n athro sydd eisiau gwybod mwy am sut i gefnogi plentyn sy’n derbyn gofal yn eich dosbarth, dyma ychydig o gyngor gan ofalwyr maeth yng Nghymru.
deall yr heriau
Nid yw ysgol bob amser yn hawdd, yn enwedig i blant sydd wedi profi newid, colled neu aflonyddwch, ond gall addysg ddod â chyfleoedd – a heriau.
perthynas gynnar plentyn â’r ysgol
Gallai presenoldeb blaenorol rhai plant maeth mewn ysgol fod yn gyfyngedig. Gallent fod ar ei hôl hi yn eu gwersi oherwydd tarfu ar eu haddysg. Yn aml nid yw plant eisiau i gyd-ddisgyblion eraill wybod eu bod yn derbyn gofal, maen nhw’n dyheu am berthyn a chael eu hystyried yr un fath â’r rhai o’u cwmpas. Gall plant deimlo cywilydd a cheisio tynnu sylw eu cyd-ddisgyblion trwy gamymddwyn. Efallai eu bod hefyd wedi gorfod symud ysgolion fwy nag unwaith, sy’n gallu ei gwneud hi’n anodd gwneud ffrindiau a setlo.
dechrau ysgol newydd
Er ein bod yn ceisio cynnal cysylltiadau ag ysgol bresennol y plentyn, weithiau gall symud ysgol olygu dechrau o’r newydd. Ond cyn dechrau ysgol newydd, efallai y byddant yn dangos ymatebion emosiynol neu ymddygiadol.
Gallwch drefnu ymweld â’r ysgol cyn y diwrnod cyntaf, ymarfer y daith yno mewn car a mynd am dro o amgylch yr ysgol gyda’ch gilydd i ateb unrhyw gwestiynau sydd ganddynt.
Os nad ydych chi’n gwybod yr atebion, mae hynny’n gyfle i ffonio’r ysgol a gofyn, ac yn ffordd wych o ddechrau meithrin perthnasoedd pwysig â’r staff.
Mae’n bwysig iawn bod y plant yn cwrdd â’r oedolion a fydd gyda nhw trwy gydol eu diwrnod ysgol. Mae cael wyneb cyfarwydd a chyfeillgar sy’n gyson yn eu diwrnod yn gwneud pethau’n haws iddyn nhw.
“Fe wnes i gysylltu ag ysgol unwaith yn ystod gwyliau’r haf a gadael neges yn gofyn i rywun fy ffonio ‘nôl, gan fod plentyn wedi dod i’m gofal yn ystod y cyfnod hwnnw. Yna gwelodd y pennaeth fi ar y diwrnod HMS cyntaf, ac fe wnaethon ni sefydlu perthynas waith gadarnhaol iawn.” Gofalwr Maeth
gweithio fel tîm gydag ysgolion
Mae gofalwyr maeth ac athrawon yn rhan allweddol o’r tîm o amgylch plentyn mewn gofal. Gall meithrin perthnasoedd cadarnhaol â staff yr ysgol wneud gwahaniaeth gwirioneddol.
“Rwy’n credu bod agwedd yr ysgol at ofalwyr maeth wedi newid yn sylweddol dros y blynyddoedd, o fod yn “gofalwyr maeth yn unig” i fod yn “rhan o dîm”, gyda rhai ysgolion hyd yn oed yn sylweddoli mai’r gofalwyr maeth sy’n adnabod y bobl ifanc orau.”
Gofalwr Maeth
rhannu gwybodaeth
Gall y wybodaeth y mae athrawon yn ei derbyn am blant mewn gofal amrywio, ac nid yw popeth yn cael ei rannu.
Fel gofalwr maeth, mae rhannu gwybodaeth gydag athrawon yn bwysig, fel eu bod yn gwybod beth rydych chi’n ei wybod (gyda chytundeb y plentyn a’r gweithiwr cymdeithasol).
Gall gofalwyr maeth weithio gyda’r ysgol, ochr yn ochr â’r plentyn a’r gweithiwr cymdeithasol i gytuno ar broffil un dudalen o bethau pwysig i bob athro eu deall heb orfod clywed ei stori gyfan.
Yn yr ysgol gynradd, mae athro gyda’r plentyn am 6.5 awr y dydd ac mae angen iddo ei ddeall yn llwyr. Yn yr ysgol uwchradd, mae hyn yn fwy heriol gyda 10-15 o wahanol athrawon bob blwyddyn.
Bydd sgwrs gyda’r gofalwr maeth yn amhrisiadwy i athrawon.
aelodau staff allweddol
Mae cyflwyno’ch hun yn gynnar i’r athro dosbarth a’r pennaeth (neu bennaeth blwyddyn yn yr ysgol uwchradd) yn ffordd wych o feithrin perthynas bwysig â’r ysgol. Bydd yn caniatáu cyfathrebu mwy cyfforddus i rannu gwybodaeth berthnasol.
Rhaid i bob ysgol gael arweinydd plant sy’n derbyn gofal – felly mae’n werth adeiladu perthynas ag ef neu hi trwy gydol eich maethu.
manylion cyswllt
Gofynnwch am rif cyswllt neu gyfeiriad e-bost yr athro dosbarth. Mewn llawer o ysgolion cynradd, y prif bwynt cyswllt yw’r Pennaeth neu’r Pennaeth Blwyddyn yn yr Ysgol Uwchradd, gan nad yw cyfeiriadau e-bost staff unigol yn aml yn cael eu rhannu. Mae cyfathrebu o ddydd i ddydd ag athrawon dosbarth fel arfer yn cael ei reoli trwy Siartiau Dosbarth neu lwyfannau dosbarth ar-lein eraill.
Argymhellir hefyd eich bod yn rhannu eich manylion cyswllt eich hun gyda’r ysgol.
Mae gan lawer o ysgolion swyddog cyswllt teulu sydd ar gael i gefnogi gofalwyr a theuluoedd sydd ag unrhyw bryderon.
Yn olaf, gwnewch yn siŵr bod y wybodaeth gyswllt sydd ar system yr ysgol yn gyfredol, gan gynnwys rhifau ffôn, cyfeiriadau e-bost, a manylion oedolion cymeradwy sydd wedi’u hawdurdodi i gasglu’r plentyn o’r ysgol.
cyfathrebu newidiadau mewn cynlluniau neu ymddygiad
Mae plant sydd wedi profi newid yn ffynnu ar ragweladwyedd.
Dylai gofalwyr maeth annog yr athro i anfon neges gyflym os oes hyd yn oed ychydig o newid mewn cynlluniau neu os ydynt wedi sylwi ar newid ymddygiad – ac i’r gwrthwyneb. Efallai na fydd pryderon dyddiol bach yn cael eu hystyried yn bwysig, ond gall rhannu’r rhain helpu i ddeall y darlun llawn. Gall fod yn un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol y mae gofalwyr maeth yn cefnogi plant yn eu gofal.
Pan fydd ysgolion a gofalwyr yn gweithio gyda’i gilydd i ddeall effeithiau trawma, mae ymddygiadau a fyddai fel arall yn cael eu camddeall yn cael eu gweld yn gliriach fel arwyddion o anghenion heb eu diwallu. Trwy rannu patrymau (e.e. mae hyn yn digwydd bob prynhawn) yn hytrach na digwyddiadau ynysig, gall gofalwyr maeth helpu ysgolion i roi’r gefnogaeth gywir ar waith i’r plentyn.
“Mae’r ysgol yn aml yn anfon neges os oes unrhyw beth yn newid o’r cynlluniau arferol, fel newidiadau staff, teithiau neu newid mewn offer sydd ei angen, sy’n golygu y gallwn roi mwy o gefnogaeth i’r person ifanc.”
Gofalwr Maeth
wyneb yn wyneb
Bydd bod yn wyneb cyfarwydd yn annog perthynas fwy agored â’r ysgol.
Gall hyn fod yn fwy heriol yn yr ysgol uwchradd felly mae trefnu cyfarfod yn allweddol i adeiladu’r berthynas honno.
Trefnwch gyfarfod wyneb yn wyneb gyda staff yr ysgol – peidiwch ag aros tan adolygiad y plentyn. Hefyd mae mynychu cyfarfodydd Cynllun Addysg Personol (CAP) a nosweithiau rhieni yn bwysig.
Dylid annog gofalwyr maeth i fod yn “rhiant gweithredol”, gofyn cwestiynau a rhoi gwybod i’r athro dosbarth.
cyfarfodydd adolygu
Bydd plant mewn gofal maeth yn cael cyfarfod adolygu bob 6 mis, lle bydd yr holl oedolion yn eu bywyd yn trafod cynlluniau gyda’r plentyn a’u swyddog adolygu. Cyn adolygiad pob plentyn, bydd yr adroddiad addysgol yn cael ei ddiweddaru gan athro’r plentyn.
Ond efallai mai’r pennaeth, neu rywun sydd â rôl strategol sy’n edrych ar y defnydd o gyllid, fydd yn mynychu’r cyfarfod adolygu.
Mae’n bwysig cynnal perthynas â’r pennaeth, yr athro dosbarth a’r plant sy’n derbyn gofal.
Cyfarfod CAP
CAP yw Cynllun Addysg Personol. Cynllun yw hwn ar gyfer anghenion y plentyn a’r ffordd orau o’i gefnogi yn yr ysgol. Dylai’r plentyn, y gofalwr maeth, y gweithiwr cymdeithasol a’r athro i gyd gael eu cynnwys yn y cyfarfod i drafod y CAP a’r hyn sydd angen ei gynnwys ynddo. Mae angen CAP ar bob plentyn sy’n derbyn gofal, ond mae cyfranogiad pawb yn hanfodol i’w wneud yn ystyrlon.
anghytundebau
Efallai y bydd anghytundebau rhwng ysgolion a gofalwyr maeth, oherwydd gallai fod gennych ddealltwriaeth wahanol o’r plentyn. Gall y plentyn ymddangos yn wahanol iawn yn yr ysgol nag yn y cartref, mewn ffordd gadarnhaol neu negyddol felly gall canfyddiad o anghenion amrywio.
Mae angen i ofalwyr fod yn agored a herio – yn gadarnhaol ac yn barchus. Byddwch yn ddigynnwrf, yn benodol, yn ffeithiol ac yn barhaus.
Dyma pryd mae perthynas dda â’r ysgol yn allweddol.
Gallwch ofyn am gyngor gan eich gweithiwr cymdeithasol goruchwyliol neu weithiwr cymdeithasol y plentyn. Gallwch drafod y gwahaniaethau hyn mewn adolygiad Plentyn sy’n Derbyn Gofal fel y gall pawb ddeall y ffordd orau ymlaen.
deall y plentyn
Mae rhai staff ysgol yn deall nad yw pobl ifanc yn y system ofal oherwydd eu bod yn “blant drwg” ond oherwydd amgylchiadau y tu hwnt i’w rheolaeth.
Mae rhai plant yn byw gyda thrawma, ac mae hynny’n effeithio ar eu gweithredoedd.
Yn hytrach na chael eu labelu fel herfeiddiol neu ddiog, mae’n ymwneud â deall y gallai ein plant ddioddef o ddiffyg cwsg, pryder bwyd ac angen help gyda rheoleiddio. Trwy gael gwared ar rwystrau, darparu mannau diogel, seibiannau a rhagweladwyedd, gall plant ddysgu.
Gall adnabod person allweddol yn yr ysgol helpu, rhywun y gallant droi ato os ydynt yn camreoleiddio ac angen cefnogaeth. Ni ddylai hyn o reidrwydd fod yn un person i bob plentyn, ond yr un person cywir i’r plentyn hwnnw.
Mae llawer o ysgolion heddiw yn ymwybodol o, neu wedi ennill Achrediad PDG, lle maent yn ennill ymwybyddiaeth neu hyfforddiant ar anghenion ychwanegol ein plant a’n pobl ifanc. Mae rhai ysgolion yn trefnu eu dull addysgu i ddarparu ar gyfer anghenion y person ifanc. Mae staff ysgol heddiw yn derbyn llawer iawn o hyfforddiant i fod yn fwy ystyriol o drawma. Mae eu hymarfer yn cynnwys cefnogaeth emosiynol, defnyddio dull adferol ac ardaloedd alldynnu tawel pan fo angen.
“Roedd yr ysgolion yr oedd y bobl ifanc roeddwn i’n gofalu amdanynt yn eu mynychu yn barod i wrando ar yr hyn yr oeddwn i’n ei esbonio, a sut y gallent ddarparu ar gyfer anghenion y person ifanc.”
Gofalwr Maeth
deall rôl y gofalwr maeth
Nid yw bod yn ofalwr maeth yn hawdd. Weithiau’n ceisio cydbwyso anghenion gwahanol blant yn eu gofal, ochr yn ochr â’u plant eu hunain ac ymdrin â’r pethau da a drwg mewn bywyd teuluol nodweddiadol. Weithiau mae’n gyflawniad cael plant i’r ysgol, ar amser, neu fwyta unrhyw ginio, neu fynd â’r offer cywir; ac mae rhai ysgolion yn sylweddoli hynny.
Mae ysgolion yn barod ac eisiau cefnogi gyda phroblemau cyrraedd a chasglu os ydynt yn cael eu hysbysu. Weithiau gall gofalwyr maeth ddefnyddio clybiau brecwast a chlybiau ar ôl ysgol lle maent ar gael ac yn addas i’r plentyn. Gall y rhain hefyd helpu i ffurfio grwpiau cyfeillgarwch newydd ac ymdeimlad o berthyn i leoliad newydd y plentyn neu’r person ifanc. Er, i rai plant, mae’r diwrnod 9-3.30 yn ddigon hir.
deall ymddygiad plant sy’n derbyn gofal
Pan fydd plentyn wedi dysgu bod y byd yn anniogel ac na ellir ymddiried mewn oedolion, maent yn datblygu ymddygiad i amddiffyn eu hunain. Gall hyn olygu eu bod yn ymateb i sefyllfaoedd yn wahanol i’w cyfoedion, sy’n gofyn am ddealltwriaeth yn hytrach na cheisio ffitio pob plentyn i’r un set o ddisgwyliadau.
“Fe wnaeth un o’m pobl ifanc geisio taflu afal dros adeilad ysgol tri llawr, ac fe dorrodd ffenestr ar yr ail lawr. Roedd yr ysgol yn siomedig iawn bod y dyn ifanc wedi dweud celwydd a gwadu gwneud hynny. Yr hyn nad oeddent yn sylweddoli oedd ei fod yn credu y byddai’n cael ei gosbi’n gorfforol. Daeth yn brofiad dysgu i staff yr ysgol: nid yw gweiddi yn datgelu’r gwir. Roedd hefyd yn wers i’r disgybl – nad yw dweud y gwir yn arwain at gael eich taro neu anafu, waeth beth sydd wedi digwydd.”
Gofalwr Maeth
magu hyder ac ymdeimlad o berthyn
Mae teimlo eich bod yn cael eich derbyn a’ch gwerthfawrogi yn yr ysgol yr un mor bwysig â chynnydd academaidd. Gall annog cyfeillgarwch a chymryd rhan mewn clybiau neu weithgareddau hefyd helpu hyder y plentyn maeth. Er efallai na fydd rhai plant eisiau i’w holl ffrindiau ysgol wybod eu bod mewn gofal maeth.
cefnogi dysgu gartref
Rydym yn deall y gall hyd yn oed cael plentyn i’r ysgol fod yn gyflawniad ynddo’i hun, felly weithiau efallai na fydd gwneud gwaith cartref yn flaenoriaeth. Mae plant yn ffynnu ar ddiogelwch, cysylltiad a rheoleiddio. Mae angen i’ch cartref fod yn lle diogel iddyn nhw. Gall hyn olygu efallai y bydd angen cadw’r cartref a’r ysgol ar wahân, hyd yn oed gwneud gwaith cartref yn yr ysgol cyn iddynt ddod adref, mewn lleoliad arall neu beidio â gwneud gwaith cartref o gwbl.
Fodd bynnag, gallwch hefyd ddangos diddordeb yn yr hyn maen nhw’n ei ddysgu yn yr ysgol. Maen nhw’n fwy tebygol o fod yn agored â chi os ydych chi’n cael trafodaethau gonest am yr hyn maen nhw’n ei ddysgu.
I lawer o blant maeth, gall teimlo cefnogaeth emosiynol fod yr un mor werthfawr â chymorth academaidd. Gallai canmol unrhyw ymdrech a dyfalbarhad eu hannog i barhau i ymdrechu’n galed.
pan fydd heriau’n codi
Mae anawsterau gydag ymddygiad, presenoldeb neu ddysgu yn gyffredin ac mae modd eu rheoli. Nid oes rhaid i chi aros nes bod pethau’n teimlo allan o reolaeth cyn gofyn am help.
Os bydd pryderon yn codi, rydym yn argymell eich bod yn cysylltu â’r athro dosbarth neu’ch gweithiwr cymdeithasol goruchwyliol cyn gynted â phosibl. Defnyddiwch gyfarfodydd CAP i godi materion parhaus a chytuno ar ba gamau nesaf y mae angen i chi eu cymryd.
cymorth sydd ar gael yng Nghymru
Os ydych chi eisiau gwybod sut i gefnogi plentyn sy’n derbyn gofal yn yr ysgol, mae yna ystod o wasanaethau addysg, gan gynnwys:
- Penaethiaid Ysgol Rhithwir neu arweinwyr addysg cyfatebol ym mhob awdurdod lleol
- Y Grant Datblygu Disgyblion i blant maeth (PDG)
- Gwasanaethau lles a chymorth bugeiliol mewn ysgolion
Mae cymorth ysgol i ofalwyr maeth ar gael yma:
- Eich tîm Maethu Cymru lleol
- Y Rhwydwaith Maethu
- Canllawiau Llywodraeth Cymru ar addysg a phlant maeth
- Arloeswyr Maethu Awdurdodau Lleol
- Siarad â gofalwyr maeth eraill am ysgolion lleol
Cofiwch, mae’r gwasanaethau hyn yno i’ch cefnogi chi a’r plentyn maeth.
addysg bellach
Nid yw cefnogaeth addysgol i’n pobl ifanc yn dod i ben yn yr ysgol. Aeth llawer o’n cenhadon Maethu Cymru sydd â phrofiad o fod mewn gofal, Sophia, Em, Jake a Mary, ymlaen i’r brifysgol a chwblhau eu graddau yn llwyddiannus.
Mae’r ymgyrch “Ticiwch y Bocs” yn annog pobl ifanc i roi gwybod i brifysgolion am eu profiad gofal fel y gallant gael gafael ar gymorth. Gall timau cyfranogiad sy’n ehangu o fewn prifysgolion gynnig cefnogaeth.
plant maeth ac addysg
Pan ddaw i blant maeth ac addysg, mae’r holl anogaeth, amynedd a chyfathrebu rydych chi’n ei gynnig yn helpu plentyn maeth i deimlo’n fwy hyderus i ddysgu.
Cofiwch nad ydych chi’n gwneud hyn ar eich pen eich hun.
Mae ysgolion, awdurdodau lleol a’n tîm ym Maethu Cymru yma i weithio ochr yn ochr â chi a’ch plentyn maeth. Rydym wir yn credu bod pob plentyn maeth yn haeddu’r cyfle i deimlo ei fod yn cael ei gefnogi, ei werthfawrogi ac yn obeithiol am ei ddyfodol.
Cofiwch bob amser fod gan bob ysgol bolisi drws agored ac yn croesawu eich rhyngweithio a’ch cefnogaeth.
